Wikiversity
Spis treści
prezbiter wyznawca | |
Fragment obrazu Jana Matejki Bohdan Chmielnicki z Tuhaj Bejem pod Lwowem – fragment przedstawiający św. Jana z Dukli | |
Data i miejsce urodzenia |
ok. 1414 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
29 września 1484 |
Czczony przez | |
Beatyfikacja |
1733 |
Kanonizacja |
10 czerwca 1997 |
Wspomnienie | |
Patron |
Polski, Lwowa, archidiecezji przemyskiej, rycerstwa polskiego |
Szczególne miejsca kultu |
Dukla, Kraków, Krosno, Lwów, Rzeszów, Kościółek przy Pustelni w Trzcianie, „Złota Studzienka” na górze Cergowskiej |
Jan z Dukli (ur. ok. 1414 w Dukli, zm. 29 września 1484 we Lwowie) – polski święty katolicki, pustelnik, prezbiter, franciszkanin konwentualny, pod koniec życia w surowszej gałęzi zakonu: bernardynach.
Życiorys
Urodził się około 1414 roku w Dukli[1]. Późniejsza tradycja przypisała mu pochodzenie z rodziny Dźwigów, lecz nie ma na to historycznych dowodów[2]. Jego dom rodzinny mieścił się przy ulicy Kaczyniec, na dawnym Przedmieściu Wyższym (tzw. Starej Dukli)[2]. W młodości odebrał podstawowe wykształcenie, jednak nie wiadomo czy chodził do szkoły w Dukli, czy w Krośnie[3]. Według tradycji miał odbyć studia na Akademii Krakowskiej, lecz na to również nie ma przekonujących dowodów[3]. Także tradycja przypisuje Janowi mieszkanie w eremach w grocie Zaśpit nad Jasiołką oraz na górze Cergowej, co historycy bernardyńscy uważają za legendę[4].
Około 1434 roku wstąpił do franciszkanów konwentualnych[5]. Roczny nowicjat odbył najprawdopodobniej w Krośnie, a następnie złożył profesję wieczystą[6]. Rozpoczął studia z zakresu trivium i przyjął święcenia kapłańskie[6]. W konwentach w Krośnie i we Lwowie sprawował urząd gwardiana[6]. W latach 1443–1461 pełnił funkcję kustosza kustodii ruskiej we Lwowie[7]. W 1463 roku, podczas wizytacji prowincjała Mikołaja Stryczka w lwowskim klasztorze, Jan poprosił o możliwość przejścia do obserwantów, podlegających pod prowincję bernardynów[8]. Myśląc, że chodzi o wizytację Mikołaj wyraził zgodę, a ponieważ miało to miejsce przy wielu świadkach, franciszkanie konwentualni zrezygnowali z namawiania Jana do powrotu[9]. W kościele św. Andrzeja skupił się na rozwoju duchowym, zachowując regułę św. Franciszka[9]. W 1472 roku udał się do Poznania na kapitułę zakonu[10]. W klasztorze lwowskim nie pełnił żadnych funkcji kierowniczych, a jedynie spowiednika i kaznodziei[10]. W późniejszym czasie zachorował na owrzodzenie nóg i stracił wzrok[11]. Zmarł 29 września 1484 roku we Lwowie[11].
Jan z Dukli w literaturze
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Lwow-oblezenie_1648.jpg/235px-Lwow-oblezenie_1648.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Dukla_-_statue_St._John_of_Dukla_on_the_courtyard_in_front_of_the_church_of_the_Bernardine_Fathers.jpg/200px-Dukla_-_statue_St._John_of_Dukla_on_the_courtyard_in_front_of_the_church_of_the_Bernardine_Fathers.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Jan_Matejko%2C_Bohdan_Chmielnicki_z_Tuhaj-bejem_pod_Lwowem.jpg/220px-Jan_Matejko%2C_Bohdan_Chmielnicki_z_Tuhaj-bejem_pod_Lwowem.jpg)
Wg relacji zawartej w szkicu historycznym „Oblężenie Lwowa w roku 1648” znanego XIX-wiecznego historyka lwowskiego Ludwika Kubali, św. Jan z Dukli przyczynił się do ocalenia Lwowa.
Ten niespodziewany odwrót nieprzyjaciela, a z nim ocalenie miasta, przypisywano cudowi i opowiadano, że Chmielnicki i Tuchajbej ujrzeli w chmurach wieczornych nad klasztorem Bernardynów postać zakonnika klęczącego z wzniesionymi rękami i widokiem tym przestraszeni dali znak do odwrotu. OO. Bernardyni uznali, że to był błogosławiony Jan z Dukli; to też po opuszczeniu Lwowa przez kozaków, całe miasto udało się do grobu jego z procesyją, złożyło na jego grobie koronę, a w następnym roku wystawiło przed kościołem Bernardynów kolumnę, która do dziś dnia istnieje. Na szczycie tejże znajduje się postać Jana z Dukli w takiej postawie, jak go wówczas w chmurach widziano, a w środku kolumny napis: Miasto Lwów za przyczyną Jana z Dukli 1648 cudownie uwolnione od oblężenia Bohdana Chmielnickiego i Tuhaja Beja, chana tatarskiego, pomnik ten wystawiło 1649[12]
Kult
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Dukla_church.jpg/235px-Dukla_church.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Lwow-Kosciol-Bernardynow.jpg/235px-Lwow-Kosciol-Bernardynow.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Trzciana_kaplica.jpg/235px-Trzciana_kaplica.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Trzciana_-_zrodelko.jpg/235px-Trzciana_-_zrodelko.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Trzciana_grota_i_%C5%BAr%C3%B3de%C5%82ko.jpg/235px-Trzciana_grota_i_%C5%BAr%C3%B3de%C5%82ko.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Cergowa_pustelnia.jpg/235px-Cergowa_pustelnia.jpg)
Po śmierci Jana od razu otoczyła go cześć wiernych. W pierwszym okresie kult rozwijał się samorzutnie i już w XVI w. był większy niż niejednego świętego kanonizowanego. Urzędowe starania o beatyfikację rozpoczęte w 1615 r. znacznie ten proces przyspieszyły. Najbardziej czczonym był we Lwowie, gdzie spoczywały jego relikwie. Wśród ubiegających się o jego łaski najwięcej było ludności miejskiej z miast wschodniej Małopolski, Wołynia i Podola, od Lublina po Trembowlę, Sambor i Drohobycz. Licznie odwiedzali jego grób prawosławni Rusini i Ormianie. Rozpowszechniony był kult Jana z Dukli wśród żołnierzy, zwłaszcza na terenach Ukrainy. Mniej popularnym był jego kult wśród szlachty i ludu wiejskiego.
W 1733 roku papież Klemens XII ogłosił Jana z Dukli błogosławionym[13]. Od 1957 roku toczył się proces kanonizacyjny, który zakończył się kanonizacją, dokonaną przez Jana Pawła II w Krośnie 10 czerwca 1997 roku[13]. Po uroczystej mszy na lotnisku w Krośnie papież poświęcił świątynię nazwaną imieniem tego świętego.
Św. Jan z Dukli na mocy uchwały Sejmu RP został ogłoszony jednym z patronów roku 2014[14][15].
- Patronat
W 1739 r. papież Klemens XII ogłosił bł. Jana patronem Korony i Litwy[13]. Św. Jan jest także patronem archidiecezji przemyskiej[16], Lwowa i rycerstwa polskiego.
Patronuje również Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej[17].
- Relikwie
Od 1945 r. jego relikwie spoczywały w kościele bernardynów w Rzeszowie, a od 1974 r. są w kościele oo. Bernardynów w Dukli[13].
- Ikonografia
W ikonografii przedstawiany jest jako niewidomy, w habicie franciszkańskim, padają na niego promienie światła[13]. Czczony także przez Ormian i wyznawców prawosławia.
- Dzień obchodów
Wspomnienie liturgiczne (obowiązkowe) św. Jana z Dukli obchodzone jest w Kościele katolickim 8 lipca[a][13], a na Pustelni św. Jana[b] – na „Puszczy” – w miejscowości Trzciana, obchody przypadają w pierwszą sobotę lipca, w Sanktuarium dukielskim u Bernardynów, gdzie znajduje się jego trumienka, w niedzielę po pierwszej sobocie lipca, zaś przy „Złotej Studzience” z błogosławieństwem dzieci, na górze Cergowej w trzecią niedzielę lipca[c].
Zobacz też
- Święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- Polscy święci i błogosławieni
- Modlitwa za wstawiennictwem świętych
- kult świętych
- Krzyż Pojednania
Uwagi
- ↑ Dawniej 3 października, w tym dniu odbywa się odpust w świątyni w Krośnie
- ↑ Kaplica przy Pustelni w Trzcianie, jak również znajdujące się obok źródełko, którego wodzie przypisywana jest cudowna moc, jest miejscem odwiedzany przez pielgrzymów, jak i turystów. Remont osuwiska na górze Zaśpit został przeprowadzony w roku 2000 i 2005
- ↑ Dla przykładu w 1885 roku dzień bł. Jana z Dukli przypadł 13 lipca[18]
Przypisy
- ↑ Sitnik 2010 ↓, s. 113.
- ↑ a b Sitnik 2010 ↓, s. 114.
- ↑ a b Sitnik 2010 ↓, s. 115.
- ↑ Sitnik 2010 ↓, s. 115-116.
- ↑ Sitnik 2010 ↓, s. 116.
- ↑ a b c Sitnik 2010 ↓, s. 117.
- ↑ Sitnik 2010 ↓, s. 118.
- ↑ Sitnik 2010 ↓, s. 120-121.
- ↑ a b Sitnik 2010 ↓, s. 121.
- ↑ a b Sitnik 2010 ↓, s. 122.
- ↑ a b Sitnik 2010 ↓, s. 125.
- ↑ Kubala 1930 ↓, s. 21.
- ↑ a b c d e f Święty Jan z Dukli, prezbiter. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2023-12-03]. (pol.).
- ↑ M.P. z 2013 r. poz. 1017
- ↑ Zakończyło się 55. posiedzenie Sejmu. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, 2013-12-06. [dostęp 2016-10-17]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
- ↑ Archidiecezja Przemyska – historia. Archidiecezja przemyska. [dostęp 2023-12-03]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
- ↑ Patron. Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej. [dostęp 2023-12-03]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
- ↑ Kronika. „Echo z nad Sanu”. 11, s. 3, 1885. Przemyśl. [dostęp 2023-12-03]. [zarchiwizowane z adresu]. (pol.).
Bibliografia
- Aleksander Krzysztof Sitnik. Święty Jan z Dukli. „Folia Historica Cracoviensia”. 15, s. 111-126, 2010. Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. ISSN 0867-8294. [dostęp 2023-12-03]. [zarchiwizowane z adresu]. (pol.).
- Ludwik Kubala: Oblężenie Lwowa w roku 1648. Warszawa: Śląska Biblioteka Cyfrowa, 1930. [dostęp 2023-12-03]. (pol.).
- Józef Giergielewicz: Cudowna miłość : powieść o św. Janie z Dukli. Krosno: Mała Poligrafia Redemptorystów, 1997. OCLC 947824313. (pol.).
- Święty Jan z Dukli. Fundacja Opoka. [dostęp 2023-12-03]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
- Hieronim Eugeniusz Wyczawski: Błogosławiony Jan z Dukli: życie i cześć pośmiertna. Kraków: Kuria Metropolitalna, 1957. (pol.).
Linki zewnętrzne
- Bernardyni lwowscy (oprac. Innocenty Rusecki OFM)