Wikiversity
Spis treści
![]() Portret Washingtona, autorstwa Gilberta Stuarta | |
Data i miejsce urodzenia |
22 lutego 1732 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
14 grudnia 1799 |
1. prezydent Stanów Zjednoczonych | |
Okres |
od 30 kwietnia 1789 |
Przynależność polityczna |
bezpartyjny |
Pierwsza dama | |
Wiceprezydent | |
Poprzednik |
brak |
Następca | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() |
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1775–1799 |
Siły zbrojne | |
Główne wojny i bitwy |
wojna o panowanie w Ameryce Północnej: |
Późniejsza praca |
George Washington[1] (forma spolszczona: Jerzy Waszyngton)[2] (ur. 11 lutego?/22 lutego 1732[a] w Pope’s Creek , zm. 14 grudnia 1799 w Mount Vernon) – amerykański generał, polityk, mąż stanu, wódz naczelny Armii Kontynentalnej (1775–1784), deputowany do Kongresu Kontynentalnego, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych (1789–1797), mason[3]. Uważany jest za ojca narodu amerykańskiego.
Lata młodości i edukacja
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Lawrence_Washington.jpg/170px-Lawrence_Washington.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/COA_George_Washington.svg/170px-COA_George_Washington.svg.png)
George Washington urodził się 22 lutego 1732 r. w Pope’s Creek w brytyjskiej kolonii Wirginia, jako pierwszy z sześciorga dzieci Augustine’a Washingtona i jego drugiej żony Mary Ball Washington[4]. George miał dwie siostry oraz trzech braci (Charlesa, Johna i Samuela), a także dwóch przyrodnich braci (Lawrence’a i Augustine’a) oraz przyrodnią siostrę[4] z poprzedniego związku ojca[5]. Jego pradziadek, John Washington z Purleigh w Esseksie (w Anglii), przybył do Wirginii w 1657 r. Matka, Marry Ball Washington, miała przodków angielskich, niemieckich i holenderskich. Washington najprawdopodobniej nie uczęszczał do szkoły, a pobierał nauki w domu. Jego nauczycielem, mentorem i opiekunem (zwłaszcza od śmierci ojca) był przyrodni brat przyszłego prezydenta, Lawrence, który uczył go geografii, arytmetyki i geometrii[4]. Poza tym przyszły prezydent był samoukiem[4].
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Washington_farmer.jpg/220px-Washington_farmer.jpg)
W 1751 wybrali się w – trwającą pięć tygodni – podróż na wyspę Barbados, gdzie Lawrence miał nadzieję wyzdrowieć z gruźlicy[4]. Na Barbados George zachorował na ospę i dopiero gdy wyzdrowiał, powrócił do rodzinnej Wirginii. Była to jedyna zagraniczna podróż przyszłego prezydenta poza granice Stanów Zjednoczonych[4].
Brak dyplomu nie przeszkodził pięciu największym amerykańskim uczelniom nadać mu tytuł honorowego doktora prawa: Uniwersytet Harvarda (1776), Uniwersytet Yale (1781), Uniwersytet Pensylwanii (1783), Washington College (1789), Uniwersytet Browna (1790).
Kariera wojskowa
Początki
Po śmierci brata wstąpił do milicji kolonialnej w stopniu majora[6]. Już w 1754 awansował do stopnia podpułkownika i wziął udział w wojnie z Francuzami[6]. Został wówczas skierowany na misję do Ohio, gdzie miał ubezpieczać tworzony tam fort[6]. W czasie podróży fort został przejęty przez Francuzów, a męcząca droga powrotna spowodowała, że pod koniec roku Washington chciał wycofać się z czynnej służby[6]. Kilka miesięcy później został adiutantem generała Edwarda Braddocka, a niedługo potem awansował na pułkownika i dowódcę milicji w Wirginii[7]. Po kilku latach jednak wycofał się ze służby na okres 16 lat, prowadząc przez ten czas życie plantatora w Mount Vernon[7].
Wojna o niepodległość
W początkach konfliktu z Anglią Washington wcale nie chciał walczyć o niepodległość, gdyż sam uważał się za Anglika, a zwolenników zerwania stosunków z Wielką Brytanią określał mianem ekstremistów[8]. W aktywne życie polityczne kolonii włączył się dopiero w 1774 roku, kiedy sprzeciwił się tak zwanej ustawie stemplowej, poparł ruch oporu zorganizowany w Massachusetts i sprzeciwił się rozwiązaniu House of Burgesses[9]. W tym samym roku został także delegatem na I Kongres Kontynentalny, jednak nie zabierał na nim głosu[9]. Rok później, jako delegat, wziął udział w II Kongresie Kontynentalnym, gdzie 15 czerwca 1775 roku został mianowany Naczelnym Dowódcą Armii Kontynentalnej, jako kandydat kompromisowy, zgłoszony przez Johna Adamsa[9]. Formalnie dowództwo objął 3 lipca i już na samym początku często zaznaczał, że gubernatorzy kolonii powinni bardziej troszczyć się o przyszłe państwo, zamiast o interesy lokalne[9].
Rok później, krótko po sygnowaniu Deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych, mający znaczną przewagę liczebną Anglicy, pod dowództwem braci Williama i Richarda Howe’ów, zaatakowali Nowy Jork[10]. 25 marca 1776 – w uznaniu mądrego i odważnego postępowania, a także w imieniu oficerów i żołnierzy pod jego dowództwem podczas oblężenia i zdobycia Bostonu – jako pierwszy w historii został uhonorowany Złotym Medalem Kongresu[11]. Jesienią 1776 roku, w wyniku działań wojennych Korony, Washington musiał cofać swoje wojska z Long Island na Manhattan i dalej przez New Jersey aż do Pensylwanii[10]. W Boże Narodzenie zaatakował jednak Anglików z Trenton i odniósł zwycięstwo, co korzystnie wpłynęło na morale żołnierzy[10]. Kolejne zwycięstwa pod Princeton i Saratogą (do którego walnie przyczynił się Tadeusz Kościuszko), dały wojskom Armii Kontynentalnej przewagę[10]. Po porażce pod Filadelfią 11 września 1777 Washington wycofał się do Valley Forge[12]. W czasie zimy armia przeżywała jeden ze swoich największych kryzysów – głównie z powodu braku jedzenia czy ubrań, jednak największym problemem były masowe dezercje[12]. W czerwcu 1778 Washington odniósł zwycięstwo podczas bitwy pod Monmouth, która była ostatnim większym starciem z Brytyjczykami w północnej części kolonii[12]. Po przyłączeniu się do kolonistów Francuzów, Armia Kontynentalna wyruszyła do Wirginii[12]. Wojna zakończyła się 18 października 1781 pod Yorktown. Dowódca wojsk brytyjskich Charles Cornwallis poddał się, widząc przygniatającą przewagę wojsk amerykańskich i francuskich[12].
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/General_George_Washington_Resigning_his_Commission.jpg/220px-General_George_Washington_Resigning_his_Commission.jpg)
W 1782 w Stanach Zjednoczonych wybuchały bunty przeciw podatkom, polityce gospodarczej władz, a żołnierze domagali się wypłat zaległego żołdu. Zwolennicy silnej władzy wykonawczej proponowali, aby George Washington koronował się na króla Stanów Zjednoczonych[13]. Przyszły prezydent zdecydowanie sprzeciwiał się temu pomysłowi, uważając go za „odrażający”[13]. W rocznicę bitwy pod Lexington 19 kwietnia 1783 generał zakończył działania militarne przeciwko Anglii i wkroczył do Nowego Jorku[13]. Kilka miesięcy później, 23 grudnia, w Annapolis złożył dowództwo Armii Kontynentalnej[13].
Kariera polityczna
Jeszcze przed zdaniem służby wojskowej, w czerwcu 1783 roku, Washington wystosował „List okólny do gubernatorów wszystkich stanów”, w którym podkreślał federalny charakter nowej republiki i wyrażał swoje rozczarowanie względem osób przedkładających interesy lokalne ponad dobro nowego państwa[13].
W maju 1787 w Filadelfii w celu opracowania tekstu konstytucji zebrała się Konwencja Konstytucyjna, na której był jednym z delegatów Wirginii[14]. Został jednomyślnie obrany przewodniczącym konwencji, na której zachowywał neutralność i wygłosił tylko jedno przemówienie – opowiedział się w nim za szerszymi prerogatywami prezydenta, a także poruszył kwestię sposobu wyboru członków Izby Reprezentantów[14]. Kiedy 21 czerwca 1788 stan New Hampshire ratyfikował Konstytucję, stało się jasne, że wejdzie ona w życie[15].
Prezydentura
Gabinet George’a Washingtona (1789-1797) | ||
---|---|---|
Urząd | Nazwisko | Kadencja |
Prezydent | George Washington | 1789-1797 |
Wiceprezydent | John Adams | 1789-1797 |
Sekretarz stanu | John Jay | 1789-1790 |
Thomas Jefferson | 1790-1793 | |
Edmund Randolph | 1794-1795 | |
Timothy Pickering | 1795-1797 | |
Sekretarz skarbu | Alexander Hamilton | 1789-1795 |
Oliver Wolcott Jr. | 1795-1797 | |
Sekretarz wojny | Henry Knox | 1789–1794 |
Timothy Pickering | 1795–1795 | |
James McHenry | 1796–1797 | |
Prokurator generalny | Edmund Randolph | 1789–1794 |
William Bradford | 1794–1795 | |
Charles Lee | 1795–1797 | |
Poczmistrz generalny | Samuel Osgood | 1789-1791 |
Timothy Pickering | 1791-1795 | |
Joseph Habersham | 1795-1797 |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Federal_hall02.jpg/170px-Federal_hall02.jpg)
W wyborach prezydenckich w 1789 roku, które odbyły się 4 lutego, po wejściu w życie Konstytucji, Kolegium Elektorskie jednogłośnie wybrało Washingtona na pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych[16]. Zaprzysiężenie odbyło się 30 kwietnia w Nowym Jorku, ówczesnej stolicy Stanów Zjednoczonych, w Federal Hall, a odebrał je Robert R. Livingston, kanclerz stanu Nowy Jork[16]. Wiceprezydentem w administracji Washingtona został federalista John Adams, który w głosowaniu elektorów uzyskał 34 głosy[16].
Ponieważ prezydent chciał zachować jedność w sprawach ważnych dla młodego państwa, do swojego rządu zaprosił i federalistów (z którymi sympatyzował), i antyfederalistów (z którymi się spierał)[17]. Sekretarzem stanu został lider demokratycznych republikanów i zarazem zwolennik Francji, Thomas Jefferson, a sekretarzem skarbu – lider federalistów i zwolennik Anglii, Alexander Hamilton[17]. Podczas pełnienia urzędu Washington skupiał się głównie na utrzymaniu jedności kraju, dlatego nie angażował się w sprawy ustawodawcze[17]. Jako zwolennik trójpodziału władzy (według Monteskiusza), Washington korzystał z przysługujących mu prerogatyw[18]. Jednym z pierwszych problemów, przed którymi stanęła nowa republika, była zła sytuacja finansowa, której rozwiązanie prezydent powierzył Hamiltonowi[18]. Dzięki kompromisowi zawartemu z Jeffersonem i Madisonem, Washington i Hamilton wprowadzili program reform, który uwzględniał między innymi przejęcie długów stanowych przez rząd federalny, utworzenie banku centralnego i wprowadzenie systemu dziesiętnego w obiegu monetarnym[18].
Podczas wyborów w 1792 roku Washington ponownie został jednogłośnie wybrany na prezydenta[19]. Przysięgę złożył 4 marca 1793 w Federal Hall w Filadelfii[19], a odebrał ją sędzia Sądu Najwyższego William Cushing. Dzień 4 marca był do 1933 datą inauguracji amerykańskich prezydentów.
Tuż przed ponownym objęciem przez Washingtona funkcji prezydenta Francja wypowiedziała wojnę Anglii, co postawiło Amerykanów w trudnym położeniu, ponieważ państwo było zbyt słabe, by angażować się w nowy konflikt[19]. Washington ogłosił wówczas neutralność Stanów Zjednoczonych, co nie spodobało się zarówno federalistom (anglofilom), jak i republikanom (frankofilom)[19]. Jednym z pierwszych problemów wewnętrznych, jakie napotkał prezydent, rozpoczynając drugą kadencję, była tzw. „Rebelia o whisky”[19]. W lipcu 1794 roku producenci whisky z zachodniej Pensylwanii protestowali przeciwko nałożeniu na nich wysokich podatków przez Kongres[19]. Prezydent powołał wówczas 13-tysięczną armię milicji, mającą stłumić zamieszki[19]. Osobiście stanął na czele wojska, co pozwoliło (dzięki poważaniu, jakim cieszył się w społeczeństwie) zakończyć protest bez oddawania strzałów[19].
Jeszcze w 1793 roku do USA przybył cieszący się popularnością wśród opinii publicznej poseł francuski Edmond-Charles Genêt[19]. W wyniku jego działań (zatrzymał statek amerykański i skonfiskował jego ładunek) rozpoczął się konflikt na linii Biały Dom – dyplomacja francuska[20]. Prasa federalistyczna atakowała Genêta i nakłaniała prezydenta do odwołania go[20]. Ostatecznie Washington zmuszony był wydalić posła Genêta, co ochłodziło kontakty Stanów Zjednoczonych z Francją[21]. Równocześnie amerykańskie okręty przechwytywała flota brytyjska, co zmuszało prezydenta do podjęcia działań przeciwko Anglii[21]. W tym celu wysłał do Anglii prezesa Sądu Najwyższego, Johna Jaya, który miał wynegocjować traktat amerykańsko-brytyjski[21]. Został on podpisany w listopadzie 1794, lecz jego treść ujawniono dopiero pół roku później[21]. 8 lipca 1795 odbyła się specjalna sesja Senatu, na której traktat został ratyfikowany, stosunkiem głosów 20:10[22]. Pomimo utajnienia traktatu, jego treść wyciekła do prasy i wywołała oburzenie w społeczeństwie amerykańskim – głównie ze względu na artykuł XII, mówiący o zakazie eksportu produktów tropikalnych, produkowanych na południu USA[22]. Pomimo licznych petycji i listów, prezydent ratyfikował traktat, 24 lutego 1796 ogłosił jego wejście w życie, a 1 marca przedłożył go Kongresowi[23]. Ponieważ Washington nie otrzymał żadnych środków na realizację traktatu, musiał zwrócić się do Izby Reprezentantów, która sprawuje opiekę nad budżetem[24]. Mający w niej większość republikanie konsekwentnie blokowali układ, odmawiając przekazania środków, co powodowało większe napięcie opinii publicznej[24]. Głosowanie nad wnioskiem zakończyło się wynikiem 49:49, jednak środki zostały ostatecznie przyznane, dzięki głosowi spikera Fredericka Muhlenberga[25]. Sytuacja wywołana przez traktat Jaya walnie wpłynęła na politykę i ocenę Washingtona – odwołał on dwóch swoich czołowych członków rządu i stwierdził, że nie będzie współrządził z osobami, które nie podzielają jego poglądów[26]. Ponadto, podpisanie traktatu mocno osłabiło stosunki USA z Francją, która ostro atakowała gabinet Washingtona, a w zbliżających się wyborach prezydenckich udzieliła silnego poparcia profrancuskiemu kandydatowi republikanów – Thomasowi Jeffersonowi[26].
Ciągłe ataki na prezydenta sprawiły, że ogłosił on w swoim przemówieniu pożegnalnym z 17 września 1796, że nie będzie ubiegał się o trzecią kadencję[27], czym wyznaczył niepisaną tradycję dwukadencyjności[26]. Należy przypomnieć, że Konstytucja nie ograniczała maksymalnej liczby kadencji prezydenta. Dopiero wybór na prezydenta Franklina Delano Roosevelta w 1940 na trzecią, a w 1944 na czwartą kadencję, spowodowało, że uchwaleniem 22. poprawki w 1947 uregulowano prawnie tę kwestię. Washington z urzędu ustąpił 3 marca 1797 – po 7 latach i 308 dniach – gdy dotychczasowy wiceprezydent John Adams został zaprzysiężony na 2. prezydenta USA[28].
Dokonania
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/George_Washington_1795.jpg/170px-George_Washington_1795.jpg)
Głównym osiągnięciem prezydenta było wzmocnienie władzy federalnej młodego państwa poprzez włączenie Karty praw do konstytucji w 1791, a także rozwój handlu i stabilizacja gospodarki[28]. Washington zabezpieczył też kraj przed zaangażowaniem się w kolejne konflikty zbrojne, zarówno wewnętrzne (zabezpieczenie granic przed atakami Indian), jak i zewnętrzne (neutralność w wojnie francusko-brytyjskiej i zatrzymanie ekspansji Hiszpanów na południowym zachodzie USA)[28].
18 września 1793 wmurował kamień węgielny pod budowę Kapitolu, siedziby federalnej władzy ustawodawczej na terenie Federal City (później Washington D.C.), wyodrębnionego miasta, terytorialnie niezależnego od żadnego stanu i będącego pod jurysdykcją władzy federalnej.
Nominacje do Sądu Najwyższego
George Washington nominował dziesięciu sędziów Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych (w tym aż trzech prezesów Sądu):
- James Wilson (5 października 1789)
- John Jay (19 października 1789) – 1. prezes
- William Cushing (2 lutego 1790)
- John Blair (2 lutego 1790)
- John Rutledge (15 lutego 1790)
- James Iredell (12 maja 1790)
- Thomas Johnson (6 kwietnia 1792)
- William Paterson (11 marca 1793)
- John Rutledge (12 sierpnia 1795) – 2. prezes[b]
- Samuel Chase (4 lutego 1796)
- Oliver Ellsworth (8 marca 1796) – 3. prezes
Życie po prezydenturze
Po zakończeniu prezydentury George Washington powrócił do swojej posiadłości Mount Vernon[28]. Doraźnie doradzał swojemu następcy, Johnowi Adamsowi, który 11 lipca 1798 mianował, za zgodą Senatu, Washingtona tymczasowym naczelnym dowódcą armii amerykańskiej na wypadek wojny z Francją[28]. Nominację tę przyjął dwa dni później[28].
Śmierć i pogrzeb
14 grudnia 1799 ciężko zachorował: miał problemy z oddychaniem (według opinii różnych biografów cierpiał na zapalenie tchawicy, zapalenie płuc lub gruźlicę)[29]. Osobisty lekarz James Craik bezskutecznie próbował go ratować zabiegami puszczania krwi[29][30]. Washington zmarł tuż przed 23:00 w swojej posiadłości w Mount Vernon w stanie Wirginia[29].
Został pochowany 18 grudnia w swoim rodzinnym mieście[29]. Kameralny pogrzeb odbył się przy udziale najbliższej rodziny i sąsiadów oraz honorowej eskorty, złożonej z kilku okolicznych żołnierzy[29].
Życie prywatne i poglądy
George Washington poślubił najbogatszą wdowę w Wirginii, Marthę Dandridge Custis, 6 stycznia 1759 roku[7]. Przyszła pierwsza dama miała dwoje dzieci z wcześniejszego małżeństwa: syna Johna i córkę Marthę[7]. Z George’em nie miała dzieci[7]. Wśród biografów istnieją domniemania, że nie było to małżeństwo z miłości, między innymi dlatego, że Washington był zakochany w żonie swojego sąsiada – Sally Fairfax[7].
Washingtonowie mieszkali w Mount Vernon, gdzie prowadzili plantację tytoniu[7]. George był zwolennikiem niewolnictwa i przestrzegał reguł ówczesnej epoki[7]. Jego częściowo abolicjonistyczne poglądy wykreowały się dopiero w latach 70. XVIII wieku[7]. Mimo że pierwszy prezydent nigdy nie należał do żadnego stronnictwa ani partii politycznej, jawnie sympatyzował z federalistami i opowiadał się za silnym rządem centralnym[15].
Przynależał do Kościoła episkopalnego, choć nie uchodził za człowieka pobożnego – nie uczestniczył w nabożeństwach i nie przyjmował komunii[31]. Wśród części biografów panuje przekonanie, że mógł być ateistą[31].
Zobacz też
- Apoteoza Waszyngtona
- George Washington Masonic National Memorial
- USS George Washington – lotniskowiec
- Lista pomników narodowych Stanów Zjednoczonych
Uwagi
- ↑ Według kalendarza juliańskiego, data urodzenia Washingtona to 11 lutego. W 1752, a więc za życia Washingtona, wprowadzono w Wielkiej Brytanii gregoriańską rachubę czasu – tu data urodzenia to 22 lutego. Dodatkowo obowiązywała w roku urodzenia Washingtona angielska rachuba lat – rok rozpoczynał się 25 marca. Również w 1752 zmieniono w Wielkiej Brytanii datę początkową roku na 1 stycznia. Tak więc data urodzenia George’a Washingtona wg rachuby obowiązującej w tamtym czasie to 11 lutego 1731, według obecnej – 22 lutego 1732.
- ↑ Sędzia Rutledge był sędzią Sądu Najwyższego USA w latach 1790–1791, po czym zrezygnował. W 1795 został mianowany prezesem Sądu, jednak jego kandydatura nie została zatwierdzona przez Senat.
Przypisy
- ↑ January Olpiński: Leksykon postaci. Katowice: Videograf II, 2006, s. 517. ISBN 83-7183-422-5.
- ↑ Washington George, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2015-02-15] .
- ↑ Washington as a freemason. The Phoenixmasonry Masonic Museum and Library. [dostęp 2015-02-15]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Pastusiak 1999 ↓, s. 22.
- ↑ George Washington, pierwszy prezydent USA. To on wmurował kamień węgielny pod budowę Kapitolu. Gazeta Wyborcza. [dostęp 2024-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
- ↑ a b c d Pastusiak 1999 ↓, s. 23.
- ↑ a b c d e f g h i Pastusiak 1999 ↓, s. 24.
- ↑ Pastusiak 1999 ↓, s. 26.
- ↑ a b c d Pastusiak 1999 ↓, s. 27.
- ↑ a b c d Pastusiak 1999 ↓, s. 29.
- ↑ Congressional Gold Medal Recipients. Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2024-06-18]. (ang.).
- ↑ a b c d e Pastusiak 1999 ↓, s. 30.
- ↑ a b c d e Pastusiak 1999 ↓, s. 31.
- ↑ a b Pastusiak 1999 ↓, s. 32.
- ↑ a b Pastusiak 1999 ↓, s. 33.
- ↑ a b c Pastusiak 1999 ↓, s. 34.
- ↑ a b c Pastusiak 1999 ↓, s. 35.
- ↑ a b c Pastusiak 1999 ↓, s. 36.
- ↑ a b c d e f g h i Pastusiak 1999 ↓, s. 37.
- ↑ a b Pastusiak 1999 ↓, s. 39.
- ↑ a b c d Pastusiak 1999 ↓, s. 40.
- ↑ a b Pastusiak 1999 ↓, s. 41.
- ↑ Pastusiak 1999 ↓, s. 43.
- ↑ a b Pastusiak 1999 ↓, s. 44.
- ↑ Pastusiak 1999 ↓, s. 45.
- ↑ a b c Pastusiak 1999 ↓, s. 46.
- ↑ Pastusiak 1999 ↓, s. 49.
- ↑ a b c d e f Pastusiak 1999 ↓, s. 54.
- ↑ a b c d e Pastusiak 1999 ↓, s. 55.
- ↑ Bryson 2019 ↓, s. 155. Cytat: „Wezwano trzech lekarzy. Po krótkiej konsultacji otworzyli oni żyły w jego ramieniu i upuścili pół litra krwi, (...) Na dodatek podali mu środek wymiotny. Kiedy to wszystko nie przyniosło żadnej widocznej poprawy, upuścili mu jeszcze trzy razy więcej krwi, w ciągu dwóch dni pozbawiając go około 40 procent całej jej objętości.”
- ↑ a b Pastusiak 1999 ↓, s. 25.
Bibliografia
- Longin Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Warszawa: Iskry, 1999. ISBN 83-207-1558-X. (pol.).
- Bill Bryson: Ciało. Instrukcja dla użytkownika. Poznań: Zysk i S-ka, 2019. ISBN 978-83-8116-788-8.
Linki zewnętrzne
- Biografia w Biographical Directory of the United States Congress (ang.)
- George Washington. Biały Dom. [dostęp 2015-02-15]. (ang.).
- ISNI: 0000000120958599
- VIAF: 31432428
- ULAN: 500126198
- LCCN: n86140996
- GND: 11876439X
- NDL: 00621629
- LIBRIS: hftwzz7114kdn4n
- BnF: 11928912p
- SUDOC: 027333140
- SBN: DDSV225300
- NLA: 35592539
- NKC: jn19990008936
- RSL: 000025437
- BNE: XX1157500
- BNR: 000240883
- NTA: 069038171
- BIBSYS: 90137110
- CALIS: n2004336619
- CiNii: DA01665235
- Open Library: OL17013A
- PLWABN: 9810655045105606
- NUKAT: n01036872
- OBIN: 61288
- J9U: 987007269882405171
- PTBNP: 64839
- CANTIC: a11452754
- LNB: 000136724
- NSK: 000140251
- BNA: 000049261
- CONOR: 53856867
- BNC: 000039484
- ΕΒΕ: 102286, 98690
- BLBNB: 000385367
- KRNLK: KAC201620955
- LIH: LNB:V*148440;=BH
- RISM: people/115434