LIMSpec Wiki
- Ovo je članak o godini 1846.
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 18. vijek – 19. vijek – 20. vijek |
Decenija: | 1810-e 1820-e 1830-e – 1840-e – 1850-e 1860-e 1870-e |
Godine: | 1843 1844 1845 – 1846 – 1847 1848 1849 |
Gregorijanski | 1846. (MDCCCXLVI) |
Ab urbe condita | 2599. |
Islamski | 1262–1263. |
Iranski | 1224–1225. |
Hebrejski | 5606–5607. |
Bizantski | 7354–7355. |
Koptski | 1562–1563. |
Hindu kalendari | |
• Vikram Samvat | 1901–1902. |
• Shaka Samvat | 1768–1769. |
• Kali Yuga | 4947–4948. |
Kineski | |
• Kontinualno | 4482–4483. |
• 60 godina | Yang Vatra Konj (od kineske Ng.) |
Holocenski kalendar | 11846. |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1846 (MDCCCXLVI) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u utorak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
Događaji
Januar/Siječanj – Mart/Ožujak
- 5. 1. - Predstavnički dom SAD glasao da više ne dele zemlju Oregon sa Velikom Britanijom.
- 13. 1. - Nakon što je meksička vlada odbila misiju američkog poslanika Johna Slidella, koji je nudio do 25 miliona dolara za priznanje granice na Rio Grandeu i kupovinu Kalifornije, predsednik Polk naređuje generalu Tayloru da napreduje do obale Rio Grandea (primio naređenje 3. februara, izvršio 24. marta).
- 13. 1. - Otvoren most preko Venecijanske lagune dužine 3,2 km, na pruzi Milano-Venecija.
- 26. 1. - Srbi u Šibeniku proslavili Svetog Savu.
- 28. 1. (16. 1. po j.k.) - Bivši knez Miloš organizovao Svetosavski bal u Beču[1].
- 3. 2. - Okršaj manjih razmjera između hrvatskih i bosanskih krajišnika na kaštelu Prosičeni Kamen - posljednji sukob na bosansko-hrvatskoj granici do 1878[2].
- 10. 2. - Bitka kod Sobraona je odlučujuća britanska pobeda u Prvom anglo-sičkom ratu.
- 13. 2. - Ferdinand negativno odgovorio na poziv mađaronske Zagrebačke županije da "čuva ustav"; čitava godina označena borbom narodnjaka i mađarona[3].
- 14. 2. - Teksas i formalno predao suverenitet SAD-ama.
- 20. 2. - Poljsko plemstvo diže Krakovski ustanak ali ih već posle devet dana poražavaju Austrijanci, a poljski seljaci ih zatim masakriraju u Galicijskom ustanku protiv kmetstva ("poslednja žakerija u evropskoj istoriji").
- 23. 2. - Poslednji put zvonilo napuknuto "Zvono slobode" u Filadelfiji.
- 24. 2. - Otvorena prva čitaonica u Beogradu (Beogradsko čitalište), odgovor na Herkalovićevu Kasinu.
- februar-mart - Mormonski pioniri na čelu sa Brighamom Youngom kreću u seobu na Zapad.
- 4. 3. - Osnovana Perva horvatska štedionica.
- 9. 3. - Anglo-sički rat okončan Ugovorom iz Lahorea: Britanska istočnoindijska kompanija dobila Kašmir i još neke teritorije.
- 10. 3. - Kōmei postaje japanski car (do 1867).
- 13. 3. - Hrvatski rodoljubi kupili palaču u Zagrebu za narodne institucije[3] (→ Narodni dom u Zagrebu).
- mart - U Južnoj Africi izbija sedmi Xhosa rat, Rat sekire.
- 24. 3. - General Zachary Taylor stigao na obalu Rio Grandea (što je praktično objava rata Meksiku koji smatra severniju reku Nueces za granicu).
- 28. 3. - U Zagrebu je praizvedena prva hrvatska opera Ljubav i zloba Vatroslava Lisinskog, izaziva veliko oduševljenje[3].
April/Travanj – Jun/Lipanj
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Map_of_Mexico_including_Yucatan_and_Upper_California_1847.jpg/200px-Map_of_Mexico_including_Yucatan_and_Upper_California_1847.jpg)
- 24. 4. - Thorntonova afera je meksički uspeh na Rio Grande čime počinje Američko-meksički rat. Severni Meksiko je već "omekšan" ratom Komanča i Meksika i napadima Apača.
- 8. 5. - Bitka kod Palo Alta je prva veća bitka i američka pobeda nad Meksikancima.
- 13. 5. - Kongres SAD objavio rat Meksiku (meksički kongres uzvraća 7. jula).
- 15. 5. - Suočen sa Velikom gladi u Irskoj, Donji dom Parlamenta UK predvođen premijerom Robertom Peelom glasa za opoziv Žitnih zakona; Gornji dom čini isto u junu, novi Zakon o uvozu u potpunosti stupa na snagu februara 1849. (→ slobodna trgovina).
- maj - U Njujorku osnovan Associated Press.
- maj - Crmničani iz sujeverja nisu pustili tovar žaba izvesnog Luke Gregovića preko svoje zemlje, ovaj ih nije želeo vratiti nazad pa ih je pustio u polje[4].
- 16. 5. - Na severu Portugala izbija Revolucija Marije da Fonte iz koje nastaje građanski rat Patuleia do sledeće godine.
- 25. 5. - Louis-Napoléon Bonaparte pobegao u Englesku iz francuskog zatvora.
- 14. 6. -
Kalifornijska Republika proglasila nezavisnost od Meksika, već u julu priključena SAD.
- 15. 6. - SAD i Velika Britanija potpisale Oregonski ugovor o razgraničenju u tom području - produžena granica duž 49. paralele.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Pionono3.jpg/150px-Pionono3.jpg)
- 16. 6. - Kardinal Giovanni Maria Mastai-Ferretti počinje pod imenom Pio IX. najduži potvrđeni pontifikat (do 1878). U početku je smatran liberalom.
- 16. 6. - Vjekoslav Babukić imenovan prvim profesorom hrvatskog jezika na zagrebačkoj akademiji (predavanja počela 5. listopada)[3].
- 18. 6. - Posredovanjem austrijskog vicekonzula Vincenca Balarinija u Skadru oslobođeno 85 zatočenih Crnogoraca[4].
- 19. 6. - U Beogradu se osniva inženjerska škola (srednje obrazovanje, tri godine) koja je odškolovala samo jednu generaciju.
- 28. 6. - Adolphe Sax patentirao saksofon.
Jul/Srpanj – Septembar/Rujan
- 7. 7. - Bitka kod Montereya: početak zauzimanja Kalifornije za SAD, sa morske strane.
- 8. 7. - Christian VIII u otvorenom pismu tvrdi da Šlezvig i Lauenburg pripadaju danskoj kruni što izaziva negodovanje.
- 28. 7. - Njegoš: "U nas je ovu godinu suša da je takve ne pamti sadašnji naraštaj"; skadarski paša Osman-paša Skopljak obećava žito svakom Crnogorcu koji bi se pobunio protiv vlasti[4]. Moguće da ovaj kontekst utiče na nastajanje Gorskog vijenca i osudu "poturica"[5].
- 8. 8. - Wilmotov uslov (Wilmot Proviso): amandman na jedan zakon kojim bi bilo zabranjeno ropstvo na teritorijama uzetim od Meksika - dva puta je podržan u Domu ali odbijen u Senatu.
- 10. 8. - U SAD osnovan Smithsonian Institution.
- 15. 8. - Američke snage Stephena W. Kearnyja ušle bez ispaljenog metka u Santa Fe.
- 18. 8. - Britanski parlament određuje da se u Velikoj Britaniji koristi standardni kolosek, u Irskoj široki, a dozvoljen je i vrlo široki Brunelov od sedam stopa u delovima Britanije.
- 22. 8. - Povratkom ustava iz 1824. nastaje meksička Druga federalna republika (zvanično Sjedinjene Meksičke Države, traje do 1863).
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Elias_Howe_Sewing_Machine_1846.jpg/180px-Elias_Howe_Sewing_Machine_1846.jpg)
- 10. 9. - Elias Howe dobio patent za šivaću mašinu sa prepletenim petljama (lockstitch).
- 10. 9. - Prva izložba Narodnog muzeja u Zagrebu (čiji su odjeli kasnije postali zasebni muzeji, npr. Hrvatski povijesni muzej od "historičkog razdjela", kao i prirodoslovni i arheološki).
- 15. 9. - Jung Bahadur Rana uzima vlast u Nepalu.
- septembar - U španskoj Kataloniji počinje pobuna karlista nazvana Drugi karlistički rat ili Rat ranoranilaca, koji su želeli da se kraljica Izabela II uda za pretendenta Carlosa, grofa de Montemolina (traje do 1849).
- 19. 9. - U francuskom mjestu La Salette dvoje djece navodno vidjelo Gospu.
- 21. 9. (9. 9. po j.k.) - U Srbiji osnovan Vrhovni sud (treća sudska instanca, kasacioni sud).
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/NeptunefromS2004n1.png/150px-NeptunefromS2004n1.png)
- 23/24. 9. - Otkriće Neptuna: planeta Neptun je otkrivena sa Berlinske opservatorije nakon što joj je pozicija utvrđena matematičkim putem. Zatim će 10. oktobra biti otkriven i Neptunov satelit Triton.
- 25. 9. - Gen. Zachary Taylor zauzeo Monterrey u severnom Meksiku i pristaje na osmonedeljno primirje, što izaziva ljutnju predsednika Polka[6].
- 30. 9. - William T. G. Morton bezbolno izvadio zub pacijentu nakon što je primenio etar.
Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac
- 5. 10. - Vjekoslav Babukić drži prvo predavanje iz "ilirskog" (hrvatskog) jezika u Zagrebu, što je ostvarenje želja od 1791[3].
- 6. 10. - Emboscada ("zaseda"): dvorski udar portugalske kraljice Marije II koja smenjuje vladu postavljenu prošlog maja - sledi osmomesečni građanski rat Patuleia.
- 10. 10. - Dvostruka svadba u Španiji: kraljica Izabela II se venčala sa svojim rođakom Francisco de Asís de Borbónom a njena sestra Luisa Fernanda sa francuskim princom Antoineom.
- 16. 10. - Prva javna upotreba etra kao anestetika.
- oktobar - Pobuna muslimana u Bosanskoj krajini, ima ih do 8.000 boraca[7]; povod je bila sultanska naredba da muteselimi moraju nositi fes[8]; na čelu pokreta je bihaćki kadija Mehmed-beg Rustanbegović.
- 9. 11. - Bitka kod Sitnice, poraženi bosanski pobunjenici[9].
- novembar - Donnerov karavan se zaglavio u Sierra Nevadi, krajem godine će pribeći kanibalizmu.
- 16. 11. - Slobodni Grad Krakov pripojen Austriji kao veliko vojvodstvo.
- 17. 11. - Carl Zeiss otvorio optičku radionicu u Jeni.
- 21. 11. - Vezir rasterao topovima pobunjene muslimane u Bosanskoj krajini.
- 6 - 7. 12. - Bitka kod San Pasquala između američkih snaga i Californio-sa - obe strane tvrde da su pobedile.
- 28. 12. - Iowa postaje 29. država SAD.
Kroz godinu
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Franz_Alt_Interieur_1846.jpg/220px-Franz_Alt_Interieur_1846.jpg)
- Prodor Drinjače, rukavca Drima, u Bojanu 1846-1848, dovodi do porasta nivoa Skadarskog jezera za tri metra, potapanja plodnog zemljišta i velike seobe stanovništva “iz svih okolnih sela Zete, Crmnice i Rijeke Crnojevića”.[10] Do novog prodora dolazi 1858.[11][12]
- 1845-50 - Evropska kriza prehrane.
- Josip Runjanin uglazbio "Lijepa naša domovino".
- 1845 (ili '46) - Njegoševa kapela na Lovćenu.
- Njegoš piše "Gorski vijenac" (objavljen '47), "Luča Mikrokozma" štampana u Beogradu.
- Ivan Mažuranić: "Smrt Smail-age Čengića".
- Prva zbirka pjesama Petra Preradovića, "Pervenci".
- Biskup Juraj Haulik otvorio javnosti Metropolitansku knjižnicu u Zagrebu.
- Eltzov paromlin na posjedu Korođ kraj Osijeka, prvi u banskoj Hrvatskoj (prošle godine u Rijeci).
- Austrijski dvor odlučio da Crnogorci ne mogu imati imanja u carstvu (ali Bokelji ih ne žele otkupiti)[13].
- U Srbiji otkrivena obrenovićevska Mirčina zavera[14].
- Stariji gimnazisti u Srbiji, među kojima i Jevrem Grujić i Milovan Janković osnovali družinu "Dušanov polk" - za kneza Mihaila i isterivanje Turaka iz svih srpskih krajeva[15].
- U Bosni se stvaraju prve srpske tajne organizacije[16].
- Ilirci Vjekoslav Babukić i Bogoslav Šulek podržavaju jedinstveni književni jezik Srba i Hrvata[17].
- U Vlaškoj se pojavila goveđa kuga.
- Dio Washington, D.C. vraćen Virginiji.
- U severnoj Rusiji završen Belozerski kanal.
- Nauka i tehnika
- Abraham Pineo Gesner pronašao kerozin.
- Louis-Nicolas Ménard pronašao kolodijum.
- Ascanio Sobrero pronašao nitroglicerin.
- Johann Georg Ramsauer otkrio staro groblje u Hallstattu - počinje istraživanje Halštatske kulture.
Rođenja
- 15. 1. - Luko Zore, filolog, književnik, političar († 1906)
- 9. 2. - Wilhelm Maybach, projektant automobila († 1929)
- 12. 2. - Miša Dimitrijević, političar i novinar († 1890)
- 26. 2. - Buffalo Bill, čovek Divljeg zapada († 1917)
- 23. 4. - Đuro Pilar, hrvatski geolog († 1893)
- 5. 5. - Henryk Sienkiewicz, književnik, nobelovac († 1916)
- 20. 5. - Alexander von Kluck, nemački general († 1934)
- 25. 5. - Naim Frašeri, književnik († 1900)
- 30. 5. - Petar Karl Fabergé, zlatar i juvelir († 1920)
- 17. 7. - Tokugawa Iemochi, japanski šogun († 1866)
- 21. 9. - Svetozar Marković, srpski političar, pisac i mislilac († 1875)
- 25. 9. - Wladimir Köppen, geograf, klimatolog († 1940)
- 4. 10. - Frane Bulić, povjesničar, arheolog († 1934)
- 6. 10. - George Westinghouse, američki izumitelj († 1914)
- 8. 10. - Josip Fon, hrvatski liječnik († 1899)
- 9. 10. - Julius Maggi, preduzetnik, pronalazač († 1912)
- 14. 10. - Kasimir Felix Badeni, austrougarski političar († 1909)
- 27. 10. - Mita Rakić, književnik, ekonomista († 1890)
- 28. 10. - Dimitrije Pavlović, patrijarh srpski († 1930)
- 25. 11. - Carrie Nation, protivnica alkohola († 1911)
- 9. 12. - Jovan Milenko Grčić, pesnik, lekar († 1875)
Smrti
- 1. 2. - Lazar Teodorović, političar, diplomata (* 1771)
- 15. 2. - Otto von Kotzebue, ruski pomorac, istraživač (* 1787)
- 21. 2. - Ninkō, japanski car (* 1800)
- 17. 3. - Friedrich Bessel, matematičar, astronom (* 1784)
- 1. 6. - Grgur XVI., papa (* 1765)
- 8. 6. - Rodolphe Töpffer, švicarski pisac, ilustrator i karikaturist, "otac stripa" (* 1799)
- 18. 7. - Pjerko Bunić Luković, književnik (* 1788)
- 25. 7. - Louis Bonaparte, Napoleonov brat, bivši kralj Holandije (* 1778)
- 24. 8. - Adam Johann von Krusenstern, ruski admiral i istraživač (* 1770)
- ? - Rafo Martini, slikar (* 1771)
Reference
- ↑ Stojanović-Čvorić, Dušica (30/01/2008). Otmenost balova na srpskom dvoru. politika.rs
- ↑ Milković, Kristina (2011). Represalije protiv Podzvizda 1845. godine. Fenomen četovanja i maloga rata u kasnim krajiškim društvima na hrvatsko-bosanskoj granici. hrcak.srce.hr
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Horvat, Hrvatski preporod
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Njegoš - Izabrana pisma, rastko.rs
- ↑ Ćorović, Vladimir. Oslobođenje Crne Gore. rastko.rs
- ↑ Tucker2009, 1178
- ↑ Istorija s. n. V-1, 464
- ↑ Pobune u Bošnjaka u prvoj polovini 19. stoljeća Arhivirano 2016-03-04 na Wayback Machine-u. bosanskehistorije.com
- ↑ Povijest Bosne Arhivirano 2015-08-10 na Wayback Machine-u. art-page.eu (pristup. 16.02.2015.)
- ↑ Slobodan Čukić. SKADARSKO JEZERO U SVJETLU OTKRIĆA OSTATAKA ILIRSKIH BRODOVA U HUTOVOM BLATU. montenegrina.net
- ↑ Skadarsko jezero kroz istoriju. putografija.blogspot.com
- ↑ "Politika", 25. jul 1939
- ↑ Istorija s. n. V-1, 196
- ↑ Istorija s. n. V-1, 263
- ↑ Istorija s. n. V-1, 273
- ↑ Istorija s. n. V-1, 491
- ↑ Istorija s. n. V-2, 361
- Literatura
- Spencer C. Tucker. A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East: From the Ancient World to the Modern Middle East. ABC-CLIO; 23 December 2009. ISBN 978-1-85109-672-5.
- Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
- Peta knjiga prvi tom (V-1)
- Peta knjiga drugi tom (V-2)
- Rudolf Horvat, Najnovije doba hrvatske povjesti/Hrvatski preporod (hr Wikisource)