Clinfowiki
- Ovo je članak o godini 1746.
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 17. vijek – 18. vijek – 19. vijek |
Decenija: | 1710-e 1720-e 1730-e – 1740-e – 1750-e 1760-e 1770-e |
Godine: | 1743 1744 1745 – 1746 – 1747 1748 1749 |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Culloden_%28David_Morier%29.jpg/300px-Culloden_%28David_Morier%29.jpg)
Gregorijanski | 1746. (MDCCXLVI) |
Ab urbe condita | 2499. |
Islamski | 1158–1159. |
Iranski | 1124–1125. |
Hebrejski | 5506–5507. |
Bizantski | 7254–7255. |
Koptski | 1462–1463. |
Hindu kalendari | |
• Vikram Samvat | 1801–1802. |
• Shaka Samvat | 1668–1669. |
• Kali Yuga | 4847–4848. |
Kineski | |
• Kontinualno | 4382–4383. |
• 60 godina | Yang Vatra Tigar (od kineske Ng.) |
Holocenski kalendar | 11746. |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1746 (MDCCXLVI) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u srijedu po julijanskom kalendaru.
Događaji
Januar/Siječanj – Mart/Ožujak
- 8. 1. - Jakobitski ustanak: pretendent Charles Edward Stuart lako zauzima varoš Stirling ali neuspješno opsjeda zamak.
- januar - Pieter van Musschenbroek iz Leidena javlja da je otkrio spravu za skladištenje elektriciteta, prvu vrstu kondenzatora, nazvanu Leidenska tegla (Ewald Georg von Kleist je jesenas nezavisno otkrio istu stvar).
- 17. 1. - Bitka kod Falkirk Muira: Jakobiti poražavaju britanske snage koje su išle deblokirati Stirling, ali u konfuziji ne koriste uspjeh. Britanski komandant gen. Hawley je prije kraja mjeseca zamijenjen vojvodom od Cumberlanda.
- 11. 2. - Britanski premijer Henry Pelham, kao i njegov brat Thomas, daju ostavke zahtevajući da u vladu uđe i William Pitt Stariji - to se ubrzo i događa, s obzirom da kralj George II ne može naći drugo rešenje.
- 17. 2. - Rat za austrijsko naslijeđe (RzAN): Francuzi obustavljaju opsadu Alessandrije, kao znak dobre volje tokom pregovora sa sardinskim kraljem Karlom Emanuelom - ovaj međutim čeka austrijsku koncentraciju u Italiji, omogućenu prošlogodišnjim mirom sa Pruskom, pa da nastavi rat.
- 22. 2. - RzAN: opsada Brisela se završava nakon tri sedmice, Austrijanci se predaju Francuzima maršala Maurica de Saxa.
- 5. 3. - Karlo Emanuel Sardinski nastavlja italijanski teatar Rata za austrijsko nasleđe: napada Asti, čiji se francuski garnizon od 5.000 ljudi predaje tri dana kasnije.
- 10. 3. - U Lahoreu počinje Chhota Ghallughara, "mali masakr", ubijanje Sika - smatra se da ih je do juna stradalo 7.000. Naređeno je uništavanje svetilišta i svetih zapisa.
April/Travanj – Jun/Lipanj
- 16. 4. - Bitka kod Cullodena u kojoj britanska (hanoveranska) vojska pod vojvodom od Cumberlanda uništava škotsku jakobitsku vojsku princa Charlesa Edwarda Stuarta, a što predstavlja kraj Jakobitskog ustanka, simbolični kraj pokušaja Škotske da povrati nezavisnost i raskine uniju sa Engleskom, odnosno posljednju kopnenu bitku na tlu Velike Britanije.
- proleće - General Engelshofen stigao u Petrovaradin da rukovodi razvojačenjem granice - nailazi na otpor Srba, sledeće zime odlazi u Beč po instrukcije.[1]
- 1. 5. - Posvećena još nedovršena Crkva Asamovih, Asamkirche, u Minhenu, privatna crkva braće Asam - važna građevina južnonemačkog poznog baroka.
- 1. 6. - RzAN: Francuzi zauzeli Antverpen.
- 2. 6. - Peterburški ugovor: defanzivni savez Rusije i Austrije protiv Pruske.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Karl_von_Blaas_-_Der_Kampf_bei_Piacenza_1746_-_2740_-_Kunsthistorisches_Museum.jpg/220px-Karl_von_Blaas_-_Der_Kampf_bei_Piacenza_1746_-_2740_-_Kunsthistorisches_Museum.jpg)
- 16. 6. - Rat za austrijsko nasljedstvo: Bitka kod Piacenze u kojoj austrijske trupe nanose težak poraz francusko-španskoj vojsci, osiguravši tako kontrolu Habsburgovaca nad najvećim dijelom sjeverne Italije.
- 18. 6. - Potpisan ugovor sa Samuelom Johnsonom za pisanje engleskog rječnika (objavljen 1755).
- 22. 6. - Rat kralja Georga, američki teatar RzAN: iz Francuske kreće Ekspedicija vojvode d'Anvillea prema Novoj Skotiji u Americi, koja se do oktobra završava potpunim neuspehom.
- 29. 6. - Kanonizirana Katarina de Ricci († 1590).
Jul/Srpanj – Septembar/Rujan
- 6. 7. - Prvi karnatički rat, indijski teatar Rata za austrijsko nasljedstvo, između Britanaca i Francuza. Pomorska bitka kod Negapatama je taktički bez pobednika, ali Francuzi dolaze u stratešku prednost.
- 9. 7. - Umire španjolski kralj Filip V, nakon 45 godina na prijestolju - dolazi njegov sin Ferdinand VI, zvani Učeni ili Pravedni (do 1759).
- 9. 7. - Petar Jagodić Kuridža je pušten iz mletačkog zatvora, nakon odsluženih 40 godina kazne.
- jul - Pariski sud je naredio spaljivanje "Filozofskih misli", prvog originalnog Didroovog dela, koje je anonimno objavio.
- 1. 8. - U znak odmazde zbog potpore koju su stanovnici škotskog Visočja dali jakobitskim pobunjenicima, u Škotskoj je na snazi Zakon o proskripciji, čiji je dio Zakon o odjeći, kojim je zabranjeno nošenje kilta (zabrana će biti ukinuta 1782).
- 5. 8. - Gospodar Vlaške Konstantin Mavrokordat, prinuđen problemom odbeglih kmetova, donosi ukaz kojim omogućuje njihov otkup, vlasništvo nad okućnicom i prodaju proizvoda u zamenu za određeni broj dana rada.
- 6. 8. - Umro je Kristijan VI, kralj Danske i Norveške, nasleđuje ga Frederik V (do 1766). Zavisi od savetnika, naročito A. G. Moltkea.
- 10. 8. - RzAN: Bitka kod Rottofredda: franko-španske snage odolevaju austrijskim napadima blizu Piacenze ali se moraju povući prema Đenovi.
- avgust - Počinje Kongres u Bredi, mirovni pregovori Rata za austrijsko nasleđe, razvlače se do 1748.
- 16. 8. - Vojvoda Guastalle Giuseppe Maria Gonzaga umire bez naslednika - zemlju prvo uzima Austrija, a od 1748. je deo špansko-burbonske Parme.
- 18. 8. - U Londonu su, osuđeni za izdaju, posečeni škotski plemići: erl od Kilmarnocka i lord Balmerino (lord Lovat je pogubljen sledećeg aprila).
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Preobrazsenszka_templom_a_Szam%C3%A1r_hegyr%C5%91l._Fortepan_23192.jpg/220px-Preobrazsenszka_templom_a_Szam%C3%A1r_hegyr%C5%91l._Fortepan_23192.jpg)
- 4. 9. - Kerdenskim ugovorom je završen Osmansko-persijski rat: granice ostaju iste, Osmanlije priznaju afšaridsku vlast u Persiji, dogovorena razmena poslanstava.
- 6. 9. - RzAN: Austrijanci zauzimaju Đenovu.
- 9. 9. - Rat za austrijsko nasljedstvo: Francuski ekspedicioni korpus zauzima Madras, glavno britansko uporište u Indiji.
- 20. 9. - Princ Stuart je zauvek napustio Škotsku.
- 20. 9. - RzAN: Napad na Lorient: Britanci se iskrcavaju u Bretanji, ali se povlače 7. oktobra nakon bombardovanja grada.
- 30. 9. - RzAN: Austrijanci u Namuru u Belgiji se predaju nakon francuske opsade.
Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac
- 2. 10. - Francuska flota je zahvaćena olujom kod Madrasa, tonu brodovi Duc d'Orléans, Phénix i Lys sa 1.100 članova posade.
- 11. 10. - RzAN: Bitka kod Rocouxa, blizu Liježa u Belgiji, još jedna je francuska pobeda u Flandriji, ali odlučujuća pobeda je izmakla u ovoj sezoni.
- 22. 10. - Univerzitet Princeton osnovan kao Univerzitet New Jerseya.
- 24. 10. - Bitka na Adyaru: Francuzi su odbili skoro deset puta veću armiju arkotskog nawaba Anwaruddin Khana od Madrasa.
- 28. 10. - Katastrofalni potres pogađa Peru, pri čemu su razoreni Lima i Callao.
- 5. 11. - Tokom turneje po Evropi, nosoroga Claru je u Beču video i carski par Franjo i Marija Terezija.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Balilla_a_Portoria-cartolina_d%27epoca.jpg/220px-Balilla_a_Portoria-cartolina_d%27epoca.jpg)
- krajem g. - Šejh Mehmed Užičanin je okupio oko sebe ljude - dogodine izbija buna u užičkom kraju.[2]
- 5. 12. - RzAN: Austro-sardinska invazija Francuske, uz pomoć britanske flote: Browneovi Austrijanci započinju opsadu Antibesa - traje do početka februara, bez uspeha.
- 5. 12. - Dečak Giovan Battista Perasso, zvani Balilla, potakao Đenovljane na pobunu protiv austro-sardinskih okupatora, koji su proterani 11. decembra.
- decembar - RzAN: Francuzi pokušavaju osvojiti britanski Fort st. David kod Cuddalorea u Indiji.
- 19. 12. - Peraštanski gusar Krilo Cvjetković je uhapšen od Turaka kod Drača, dva dana kasnije je obešen. Udovica Garofalija i još tri žene su zatvorene kod skadarskog paše, Peraštani ih otimaju sledećeg maja.[3]
- 21. 12. (stari ili novi kal.?) - Marija Terezija donela odluku "da mitropolit nije glava naroda nego crkve, te tužbe, koje se tiču naroda, neka se ne šilju preko njega."[4]
Kroz godinu
- Mjere apsolutne države utječu i na rimokatoličku crkvu u Habsburškoj monarhiji: strože se zabranjuje objavljivanje papinskih odluka bez državnih odobrenja (placetum regium), cenzura prelazi u ruke državnih nadleštava, ponovo ograničene kompetencije crkvenih sudova, uz papino odobrenje ukinuto nekoliko praznika.[5]
- Vojna granica:
- Hildburgshausen formirao regimente u Karlovačkom generalatu, uzbuđeni narod i neki viši oficiri pokreću brinjsko-ličku bunu.[6] Regimente su u cijeloj Vojnoj krajini: lička, otočka, ogulinska, slunjska, dvije banske (petrinjska i glinska), križevačka, đurđevačka, gradiška, brodska i petrovaradinska; dijele se na bataljune, kumpanije i općine, časnici vode sve poslove, službeni jezik je njemački.[7]
- 1746-54 - Reorganizacija vojnih krajina po regimentama; od svih ostalih zemalja Habsburške monarhije traži se 108.000 vojnika a samo od krajina 45.000.[8]
- Posao formiranja slavonsko-srijemskih regimenti povjeren je feldmaršallajtnantu baronu Engelshofenu (od 1747).[9] U Posavskoj granici obrazovane tri pešačke regimente, Gradiška, Brodska i Petrovaradinska i dve konjičke tj. husarske.[10]
- 1746-47 - Od krajišnika rasformirane Pomoriške krajine (manji, filijalni, šančevi Jenopolje, Vilagoš, Ohaba, Iratoš, Simanda i Arad[11]) osniva se zemaljska pokrajinska milicija.[12] Raspuštaju se "nacionalne" milicije po ugarskim gradovima (Ostrogon, Đur, Komoran, Siget, Solnok, Veliki Varadin), dobrim delom sastavljene od Srba.[10]
- Vladislav Fejervari je postaje poslednji šajkaški vojvoda.[13]
- Otočac, Ogulin, Đurđevac sjedišta su pukovnija. Pakrac je stavljen pod upravu Dvorske komore nakon zarobljavanja baruna Trenka. Karlobag, ranije pod vlašću Kraljevske komore u Beču, dolazi pod Kraljevsku vrhovnu komercijalnu intendencu iz Trsta.
- Novi Sad je darovao dvoru 8.000 forinti, dobiće diplomu sa povlasticama 1748.[14]
- Nakon Jahja-paše Hatibzadea, beogradski muhafiz je Sejid Mehmed-paša Silahdar (1747-48). Jahja-paša je ostao dužan sultanskoj blagajni 17.500 groša, premešten je u Rumeliju, usput mu je naloženo da uguši janičarsku pobunu u Nišu - ali udružio se sa arbanaskim pašama i begovima i krenuo u pohod na grad, s pljačkanjem okolnih sela.[15]
- Izgađena je Preobraženjska crkva u Sentandreji.
- Pećki patrijarh Janićije dao ostavku, orobio je riznicu, ostavivši samo mošti, i s "velikim blagom" otišao u Carigrad[16] - patrijaršija je teret zbog prezaduženosti[17] (biće vaseljenski patrijarh 1761-63). Na pećki tron će 1747-52. doći Atanasije II Gavrilović.
- Ima težih sukoba između Crnogoraca i Albanaca u Kotoru, kao i sledeće godine.[18] Mlečani su preselili 26 Albanaca u Risan i Herceg Novi.[19]
- 1746/47 - U hidžretskoj godini 1159, Mula Mustafa Bašeskija bilježi prve događaje.[20]
- Marija Terezija je prodala jezuitima palatu Neue Favorite za obrazovne potrebe - nastaje Theresianum, škola za državnu službu.
- Višeslavova krstionica premještena iz Nina u Veneciju (vraćena 1942. u Hrvatsku).
- Senjski izaslanik Mateša Antun Kuhačević uhićen je u Beču, pod optužbom za učešće u brinjskoj pobunu - zatočen je skoro do smrti 1772.
- Zbor za širenje vjere ukida Ilirski kolegij u Fermu, pitomci su premješteni u sjemenište u Rimu.
- Pacifik Bizza je imenovan splitskim nadbiskupom (do 1756).
- Nauka i tehnika:
- Grofica Eva Ekeblad je otkrila metod dobijanja alkohola i brašna od krompira, čime je ušteđeno žito za druge potrebe i smanjena mogućnost gladi.
- John Roebuck uveo proces olovnih komora za industrijsku proizvodnju sumporne kiseline.
- Andreas Sigismund Marggraf je izolovao cink, uz detaljniji opis od prethodnika, što vodi komercijalnom procesu.
- Traktat Charlesa Batteuxa Les beaux arts réduits à un même principe uvodi koncept "lepih umetnosti".
Rođenja
- 24. 1. - Gustav III, kralj Švedske († 1792)
- 4. 2. - Tadeusz Kościuszko, poljski državnik i vojskovođa († 1817)
- 30. 3. - Francisco Goya, španski slikar i graver († 1828)
- apr. - Franjo Jelačić, austrijski podmaršal († 1810)
- 9. 5. - Gaspard Monge, pionir deskriptivne i diferencijalne geometrije († 1818)
- 16. 7. - Giuseppe Piazzi, astronom († 1826)
- 11. 9. - Giovanni Battista Venturi, fizičar († 1822)
- 12. 11. - Tiradentes, brazilski revolucionar († 1792)
- Teodor Ilić Češljar, slikar († 1793)
Smrti
- 11. 2. - Vasilij Vladimirovič Dolgorukov, ruski feldmaršal (* 1667)
- 19. 3. - Ana Leopoldovna, bivša ruska regentkinja (* 1718)
- 14. 6. - Colin Maclaurin, matematičar (* 1698)
- 9. 7. - Filip V, španjolski kralj (* 1683)
- 22. 7. - María Teresa Rafaela od Španjolske, supruga francuskog dofena (* 1726)
- 6. 8. - Kristijan VI, kralj Danske i Norveške (* 1699)
- 28. 11. - Franz Ferdinand Anton Khevenhüller, austrijski general, slavonski zapovjednik (* 1682)
Reference
- ↑ Pavić, M. Симеон Пишчевић: Руски генерал и српски писац. rastko.rs
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 310
- ↑ Milošević. Pogibija gusara Krila Cvjetkovića.... hrcak.srce.hr
- ↑ Ćorović, V. Istorija srpskog naroda - Austriski porazi. rastko.rs
- ↑ Historija n. J. II, 875
- ↑ Historija n. J. II, 1052
- ↑ Šišić, Povijest Hrvata 1526-1918, 343
- ↑ Historija n. J. II, 871
- ↑ Historija n. J. II, 1046
- ↑ 10,0 10,1 Istorija s. n. IV-1, 197
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 198
- ↑ Historija n. J. II, 1158
- ↑ Cerović, Lj. Srbi u Slovačkoj. rastko.rs
- ↑ Historija n. J. II, 1159
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 308-9
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 542
- ↑ Historija n. J. II, 1355
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 499
- ↑ Radojičić, D. Veze stanovništva Boke Kotorske i Albanije u XVIII vijeku na osnovu podataka iz arhiva Herceg Novog. rastko.rs
- ↑ Bašeskija, Mula-Mustafa Godina 1159 - 1170. eteia.home.xs4all.nl/kitabhana
- Literatura
- Historija naroda Jugoslavije II, Školska knjiga Zagreb, 1959
- Istorija srpskog naroda, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)