Type a search term to find related articles by LIMS subject matter experts gathered from the most trusted and dynamic collaboration tools in the laboratory informatics industry.
![]() |
Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke. |
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
Mofers of Moferts is de taal die wuuertj gespraoke in de stad Mofert en 't boetegebied van Mofert. Mofers is 'n variant van 't Limburgs en ligk kwa kènmirke tössen 't Oeas- en Centraal-Limbörgs in; 't weurt aevel meistes ingedeildj bie 't Centraal-Limbörgs vanwaengen 't feit det me stein zaet en neet sjtein. Bie anger kènmirke sluutj 't baeter aan bie 't Oeas-Limbörgs; zoea gebroek me 't waord "dich" noeatj es óngerwirp vanne zin, in plaats daovan mót me "doe" gebroeke in 't Mofers.
't Mofers wiek weinig aaf van 't Pötbrooks, en get mieë van 't Sint-Joeasters en 't Echters. Óndanks det 't väöl kènmirke deiltj mit 't Posters, versjille dees twieë dialekte toch waal behuuerlik vanein.
De wichtigste kinmèrke van 't Mofers zeen:
![]() |
Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke. |
Wie ieëre gezag zeen de óneigelike twieëklenk enne verspreijing vanne mouillering in 't Mofers de opvallendjste kinmèrke waat betröf de fonologie, mer 't Mofers haet nag e deil anger minder dök veurkómmendje kinmirke waat betruf de klanklieër.
Väöl van dees apaartheje, wovan de meiste ouch veurkómmen in anger dialekte, meh neet inne mieëderheid vanne dialekten inne ómgaeving, zeen de volgendje lèttergroepe, wovan e deil ónger drök steit:
Opmirkelik is det Mofert ieëre zowaal te wèsten es t'n oeaste vanne Panninger Linie laag: me zag (en zaet nag ummer) stein en neet sjtein, meh waal flesj en neet fles. Gans eindujig is det aevel noeatj gewaes, went me zag waal vès en neet vèsj. Waat prónt de verdeiling waas is ónbekindj en ouch neet mieë te óngerzeuke, went dit mót volges Bakkes al róndj ±1870 d'roet zeen gegange; 't liek aevel waal det de kómbenaasje -tsj betrèkkelik wied-versprèdj waas (oetgezunjerd aafleijinge, wie reet > reets). Allewiel ligk Mofert dudelik te wèste vanne lien, went 't injcluster -sj is bao gans vervange door -s, mit oetzunjering van 'n klein aantal wäörd wie miensjelik, rebelsj, fietsj en meisj. (Bakkes 1996, 292)
't Mofers haet de eige diftonge a\w en è\j, wo de meiste Limbörgse dialekte ao\ en ae\ höbbe, praktisch gans ingeruuldj veure algemeinder vörm da\w, na\w, pa\wl > dao\, nao\, pao\l en è\jg, è\jrd > ae\g, ae\rd. (Bakkes 1996, 216)
't Mofers haet, juus wie de anger Limbörgse dialekte, versjillendje vörm van umlaut. 'n Lies mit umlaute die veurkómmen in 't Mofers vindj m'n hie.
't Mofers haet ouch eigenaardigheje mit betrèkking toet de oetspraok enne oetwirking vanne sleip- en stoeattoean. In ajerwèts Mofers blief de sleiptoean van 't gróndjwaord ouch behajen in posities die allewiel neet (mieë) toeanóngersjeiendj zeen (de ideaal positie): ki~ndj - ki~njer. Allewiel waeren alle klinkers in ideaal positie stoeattuuenig oetgespraoke: ki\njer. Saortgelieke oetspraok van sleiptoean in ideaal positie vindj me noe waal nag trögk in Zösteren en zujeliker. De exakte oetspraok van deze sleiptoean wiek lichtelik aaf van dae in geslaote positie, wodoor kó~mme (infinitief) en kó~m-e (imperatief mit paragogische sjwa) gein homofone zeen. Mit 't verdwiene vanne sleiptoean in ideaal positie is dit contras allein meh grótter gewore: kó\mme (stoeattoean) - kó~m-e (sleiptoean). (Bakkes 1996, 45)
Samegestèldje wäörd en lieënwäörd in 't Mofers hawwe vreuger twieë accenttuup, waat wiltj zègke det me neet dudelik 'ne lèttergreep kan aanwiezen es houflèttergreep. Dao-inplaats kós e waord twieë lèttergrepe mit aeveväöl naodrök höbbe, wie ke~seflaa\j en se~nterfuu\j (wie ouch in 't Zweeds: sòckerkáka). Allewiel kriege dees wäörd de klemtoean wodet in 't Nederlandjs ouch is, en dus bie samegestèldje wäörd veural oppen ieëste lèttergreep, en bie lieënwäörd meis oppen (einer)lèste: ke~seflaaj en se~nterfuuj. (Bakkes 1996, 292)
Bie sleiptuuenige lèttergrepe die bestaon oet 'ne korte klinker gevolg door 'ne sonorant wuuert d'n toean euvergebrach oppe sonorant, wodoor dae langer klink: ich ka\l [kɑ̀l] taenge (de) ka~l [kɑ́l:]. Dit gebeurt ouch wen de sonorant gevolg wuuert door 'nen obstruent, wodoor de sonorant meis stumloos wuuert: ka~lk [kɑ́l̥k]. In 't traditioneel Mofers wuuert dao noeatj 'ne svarabhaktivocaal ingeveug; kèrrək en hulləp zeen dus kèr:k en hul:p in 't Mofers. (Bakkes 1996, 39)
In 't Mofers kómme väöl vel veur van sandhi's, veural bieje modaal deilwäörd. Zoea vèltj döks de lèste lètter aaf en verangert de kwaliteit vanne klinker bie 't sameveuge van 'n rits biewäörd. E kort veurbeeldj hievan is "ommer" ("ouch" + "mer"), mer ouch langer wäörd bestaon, wie "tonnannimmieë" ("toch" + "nag" + "neet" + "mieë"). Boete zón kónstruksjes is de oetspraok in 't Mofers betrèkkelik helder, in vergelieking mit 't Nederlandjs. Zoea verangert de "n" veur 'n "k" neet in "ng" es dao 'n lexicaal grens tösse zitj; me sprik dus van e [stè̞n̥kʲe] stènke en neet van e stèngke ("stein" + "-ke"), meh stinke "slech ruke" wuuert waal oetgespraoken es [stɪ́ŋ̊kʲe] stingke; saortgeliek es stènke sprik me van "aanbi-jje" en neet "aambi-jje" en van "insjrieve" en neet "injsjrieve". De sandhi's euvere waordgrens blieve veural bepirk toet verangeringen inne stumhöbbendjheid (de liaison).
Hiaatdelging kump veur mitte lètters -r, -n, -t en -d. Dees lètters kómme trögk wo zie ieëre zeen aafgevalle wen 't waord wuuert opgevolg door 'ne klinker of 'n h-: Dao haet nieks mieë. taenge Ich höb neet mieër es det. Veural liaison mit -n is typisch veur 't Mofers, dit hingk same mitte bdht-klinkerregel, meh truuedj neet inne zelvendje ómgaeving op. Veurbeeldje van liaison-n zeen: laezen en sjrieve (Bakkes 2007, 13) en Sjrieëvenhaof (Bakkes 1996, 69 en 262). Wiejer besteit nag hiaatdelging mit -t (en -d), zowaal etymologisch: rieje (< rieden) - doe rieds es later óntstange: wone - inwoonder en boewe - doe boewts. (Bakkes 1996, 260-261) Es zoea waord 'ne langen, hoeage klinker haet, kan dae waere verkortj es 'n -t(j) of -d(j) volg; geboe\wdj en geboedj (mit korte klinker) kómmen allebei veur (wie ouch hae duu(j)tj). In sómmige vel is dees verkorting zelfs van ieërehaer verplich: wie~d taenge wiedje en brei~d taenge brèdje. (Bakkes 1996, 270)
Zónjig 21 oktoeaber 2007 is 't ieëste Mofers waordebook oetgekómme. Dit waordebook is samegestèldj door Pierre Bakkes en is oetgegaeve door de "Stichting Mofers Waordebook". In 't waordebook staon ouch aaj foto's in vergelieking mit nuuj foto's van Mofert. Wiejer bevat 't waordebook ouch 'n kaart van veure ruulverkaveling en nao sjatting 10.000 trefwäörd.
Zuuch ouch de categorie Waordebook (Mofers) oppe Wiktionair veur Moferse wäörd.
Zoeaget eder jaor wuuertj in Mofert 't Mofers dictee gehaje. In 2009 woor det óp zónjig halfvaste, 22 mieërt. 't Mofers dictee wuuertj noe al saer 2008 gehaje. 't Dictee vèltj in te deile in drie deil: spelling & beteikenis, creativiteit en 'mofertkunde'. In alsjaore is toet noe toe de winnieër dezelvendje gewaes mit oetzönjering van 2010 en 2013, wienieë emes anges wón.[1] Lies van winnieërs: