Type a search term to find related articles by LIMS subject matter experts gathered from the most trusted and dynamic collaboration tools in the laboratory informatics industry.
La llocución llatina «cogito ergo sum», que n'asturianu se traduz frecuentemente como «Pienso, depués esisto», siendo más precisa[1] la traducción lliteral del llatín «pienso, polo tanto soi», ye un plantegamientu filosóficu de René Descartes, que convirtióse nel elementu fundamental del racionalismu occidental. «Cogito ergo sum» ye una traducción del plantegamientu orixinal de Descartes en francés: «Je pense, donc je suis», atopáu nel so famosu Discursu del métodu (1637).
La frase completa nel so contestu ye:
Mais, aussitôt après, je pris garde que, pendant que je voulais ainsi penser que tout était faux, il fallait nécessairement que moi qui -y pensais fusse quelque chose. Et remarquant que cette vérité: je pense, donc je suis, était si ferme et si assurée, que toutes les plus estravagantes suppositions des sceptiques n'étaient pas capables de l'ébranler, je jugeai que je pouvais la recevoir sans scrupule pour le premier principe de la philosophie que je cherchais.Pero aína alvertí que mientres d'esta miente quería pensar que tou yera falsu, yera necesariu que yo, quien lo pensaba, fora daqué. Y notando qu'esta verdá: yo pienso, polo tanto soi, yera tan firme y cierta, que nun podíen frayala nin les más estravagantes camientos de los escépticos, xulgué que podía almitila, ensin escupuliciu, como'l primer principiu de la filosofía que taba buscando.
La frase de Descartes espresa unu de los principios filosóficos fundamentales de la filosofía moderna: que'l mio pensamientu, y polo tanto la mio propia esistencia, ye induldable, daqué absolutamente ciertu y a partir de lo cual puedo establecer nueves certidumes.
Anque la idea espresada en «cogito ergo sum», ("piensu, depués esisto"), atribuyir a Descartes, esistíen formulaciones anteriores, dalguna tan exacta a la suya como la de Gómez Pereira en 1554:[2]
«Conozo que yo conozo daqué. Tou lo que conoz ye; depués yo soi, (Nosco me aliquid noscere: at quidquid noscit, est: ergo ego sum)»
con antecedentes en Agustín d'Hipona,[3]
«Ac proinde haec cognitio, ego cogito, ergo sum, est omnium prima et certissima, quae cuilibet ordine philosophanti occurrat.»
L'argumentu de «cogito ergo sum» puede considerase tamién un desenvolvimientu ulterior del argumentu del Home Volante d'Avicena.[4]
... «Si te imaxines que'l to mesmu ser foi creáu dende l'empiezu con un intelectu y una disposición sanos, y si supónse que, última hora, forma parte de tal posición y disposición que los sos partes nun sían vistes nin los sos miembros tóquense, sinón que, al contrariu, tean separaos y suspendíos mientres un ciertu intre nel aire llibre, tu atopar nun dándote cuenta de nada sacante de la certidume de la so ser» ...
Descartes foi acusáu de plaxu, especialmente pola coincidencia col testu de Gómez Pereira y el planteamientu del discursu del métodu que yá apaez en Francisco Sánchez, Vease por casu la crítica de Pierre Daniel Huet.[5]
L'enunciáu en francés Je pense, donc je suis (Yo -yo deícticu- piensu per ende yo esisto), trescritu al llatín como cogito ergo sum y al español castellanu como "piensu, polo tanto esisto" munches vegaes foi y entiéndese mal, como que "a partir del pensar esístese", en cierto la frase ye base pal racionalismu yá que nel so Discursu del métodu Descartes busca daqué concretu no cual básese la razón (y por esto'l racionalismu), entós, talo como lo espresa bien claramente Descartes nesi llibru so, empieza a duldar de too lo qu'esiste (eso llámase dulda metódica), dulda hasta de los dogmes (que yeren la "verdá" inapellable antes del cogito cartesianu) pero cuasi como siguiendo'l métodu aporético preconizáu por Sócrates llega a un puntu indubitable: aquel nel cual reconoz que'l so pensamientu sale d'un puntu llamáu yo, seya como quier esi yo ye indiscutible qu'esiste y si esiste daqué que ye'l yo entós tamién puede esistir la realidá de la cual el yo ye un subconxuntu y verdaderamente lo real que fai concretu al yo, esa ye la base de la oxetividá de la esistencia. Tal descubrimientu cartesianu sirve de piedra de toque por que la filosofía ya inclusive la ciencia tuvieren cimientos racionales y non metafísicos.
Asina entós el yo pienso entós esisto» (que s'entiende como «yo pienso, polo tanto esisto») resultó básicu pal desenvolvimientu del pensar racional a partir del s. XVII. Pero na segunda metá del s.XIX Nietzsche[6] considera que Descartes plantegó'l so célebre enunciáu como un siloxismu nel cual la premisa mayor nun taría demostrada por ello la proposición cartesiana nun cumpliría con tolos pasos d'un siloxismu al nun depender de premises mayores y, especialmente, en tal proposición ponse explícitamente de mano aquello a lo que toa conocencia y toa proposición apelaríen como fundamentu esencial, seya que non el cuestionamiento de Nietzsche tien el so sesgu nihilista y una posible recaída nel irracionalismo. Nel sieglu XX el primer Sartre defendiendo pese y dende al so esistencialismu al racionalismu sostuvo munches de les sos ellaboraciones intelectuales nel apotegma cartesianu, pero cuasi coles mesmes que Sartre, Heidegger plantegaba qu'había un defectu nel enunciáu cartesianu y faía renacer les oxeciones nitcheanas, poco tiempu dempués Lacan utilizando la especial nuance (matiz) que n'idioma francés estrema dos formes de yo: el je (yo deícticu) y el Moi (yo pronominal) estrema al "yo (deícticu) piensu entós (yo pronominal) esisto", siendo'l Moi (como para Sartre) el verdaderu equivalente al ego (añader una develación Lacan al yo pronominal: «l'ego ye principalmente inconsciente: la esistencia del yo asocede entós inclusive antes del pensar del yo»).
Lo induldable ye lo que ye imposible (o acasu imprudente) duldar. Daqué pue ser induldable de manera absoluta, como por casu una proposición autoevidente, o tamién de manera relativa. Esti últimu casu daríase namái cuando se satisfaen ciertes condiciones, por casu si l'enunciáu de referencia tien pruebes inobjetables, y éstes considérense conxuntamente con él (otra manera, aislláu de les sos pruebes, l'enunciáu podría paecer dudosu).
Para Descartes seríen induldables aquélles «idees» que «nun tenemos ocasión pa poner en dulda» (Discursu, 2). Sicasí, la dulda que Descartes considera como un bon mediu pa esaminar la validez o verdá de les sos creencies, nun ye arbitraria. Na aplicación real del métodu cartesianu, namái la esistencia de razones, o argumentos escépticos vixentes da «ocasión pa duldar».
Descartes almiti qu'hai idees evidentes. «Evidente» sería pa él, por definición, una proposición tal que quien atiende a ella nun tien más opción que xulgala verdadera. Asina, yá que pa duldar d'una idea ye precisu pone-y atención, la dulda paez imposible, como por casu col cogito ergo sum. Sicasí, Descartes mesmu señala que tamién les idees evidentes pueden ponese en dulda (esto asocede escontra'l final de la primer meditación, cuando considera la hipótesis del xeniu malinu). Naturalmente, coses que para daquién resulten evidentes, pueden nun selo pa otra persona. Asina, otru puede duldar de qu'una idea qu'a mi me paeza evidente. De segundes, yo mesmu puedo pensar que toi espuestu a errar cuando llevó a cabu una operación elemental, que'l so resultáu siempres me paeció ejemplarmente evidente (por casu al sumar 2 + 3 o numberar los llaos d'un cuadráu). Y a lo último, cualesquier puede plantegar la dulda en términos xenerales, una y bones la frase «les idees evidentes podríen ser falses» ye intelixible.
Puesto que la dulda puede estendese ensin absurdu hasta les idees evidentes», paez indispensable tomar en cuenta, pa la interpretación de Descartes, una segunda manera en que les idees mereceríen considerase como induldables: esto asocede cuando toles razones conocíes que subyacen a la dulda puédense refutar. Esto lleva a interpretar la prueba cartesiana de la verdá de les idees qu'él mesma llapada claru y distintu» de manera dialéutica.